100 Months to Change: In gesprek met Martine de Vaan

timer7 min

Op 1 september 2021 startte een collectief met klimaatpioniers aan een wereldwijd programma ‘100 Months to Change’. De Nederlandse vertegenwoordiging bestaat uit een ‘dream team’, waar Yvette Watson deel van uitmaakt. Zij daagde Martine de Vaan, Innovatiemanager van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) uit en vroeg hoe zij aankijkt tegen de ontwikkeling die het RVB moet doormaken om de doelen te halen. Martine nam het stokje over en nu is het haar beurt om aan de tand gevoeld te worden: waarom moeten we drastisch veranderen, hoe gaat zij daar aan bijdragen en wie wil ze uitdagen?

Abonneer je op ons Youtube-kanaal:

We moeten het roer omgooien en binnen 100 maanden drastische veranderingen doorvoeren. Waarom is dat voor jou belangrijk?

De klimaatcrisis is nauwelijks te overdrijven, het is urgent, en de westerse wereld heeft een grote verantwoordelijkheid. Nederland heeft gelukkig gepleit voor hogere ambities voor Europa en ‘Fit for 55’ betekent dat we sneller de uitstoot van broeikasgassen moeten reduceren: in 2030 met 55% omlaag. En er komen ongetwijfeld nog vaker aanscherpingen. In het regeerakkoord is al een ambitie van 60% reductie opgenomen.

In de jaren negentig studeerde ik milieuhygiëne in Wageningen. Alle problemen waren toen al bekend en voorzien. Het is sneller gegaan dan we toen dachten – maar dan helaas de verkeerde kant op. Klimaatverandering, de stikstofproblemen, het verlies van biodiversiteit. Het is pijnlijk dat het niet gelukt is om eerder in te grijpen. Een geleidelijke overgang gaat niet meer, het moet drastisch anders, sneller, maar dan nu de góede kant op. Gelukkig zijn veel mensen hiervan overtuigd en is er veel meer massa nu.

Als we dingen slimmer willen doen, waar moeten we als bouw- en vastgoedsector dan morgen mee stoppen en waar moeten we mee starten? 

We moeten stoppen met optimaliseren van steeds 1 aspect van duurzaamheid en ook stoppen met te veel heil verwachten van technologie. Het ‘rebound effect’ ligt altijd op de loer, het effect dat nieuwe technologie minder bijdraagt aan verduurzaming dan op het eerste gezicht verwacht, vanwege een verandering van gedrag of een andere onbedoelde factor. Bijvoorbeeld dat we meer verlichting gaan gebruiken omdat ledlampen toch zuinig zijn, of dat studenten stoppen met fietsen omdat ze een OV-kaart hebben. Technologie kan zeker bijdragen aan verduurzaming, maar we moeten bedacht zijn op dit soort mechanismen.

Verder noemde Yvette al dat we tegelijkertijd moeten werken aan alle aspecten van duurzaamheid, de energietransitie, slim omgaan met materiaal, klimaatadaptatie, natuurinclusief bouwen en ook de sociale kant. Dat ben ik helemaal met haar eens. Het is de kunst van én-én. Dat is geen ambities stapelen, maar juist heel efficiënt werken. In één keer goed scheelt een hoop tijd en frustratie. Het zou helpen om een soort bijsluiter te maken bij investeringsbeslissingen bij renovatie en nieuwbouw en van het beoogd gebruik. Dat je de bijeffecten tastbaar maakt en ruimtelijk visualiseert: hoeveel grondstoffen, windmolens, hectares zonnepanelen, infrastructuur en verkeersbewegingen zijn nodig?

Verder moeten we elkaar veel meer helpen door te vertellen hoe energiezuinige of energieneutrale panden in de praktijk daadwerkelijk functioneren. Het was echt lastig om informatie boven tafel te krijgen over de daadwerkelijke prestaties van voorbeeldkantoren, in de samenwerking aan het programma Kantoor vol Energie een paar jaar geleden. Mede vanwege contractuele afspraken is de transparantie niet altijd groot. Terwijl we juist zo veel daarvan zouden kunnen leren. En nu zie je eigenlijk nog steeds dat termen zoals energieneutraliteit slordig worden gebruikt. Als niet duidelijk is of je bijvoorbeeld de energie voor gebruikersapparatuur meeneemt, dan weet je dus zelf niet eens welk doel je nastreeft. Daadwerkelijke energieprestatie in de gebruiksfase, dat zie ik sowieso als een hele belangrijke om op te sturen.

Hoe zie jij de rol van innovatie bij versnelling? Hoe gaat jouw organisatie stappen zetten?

Het Rijksvastgoedbedrijf zet in op innovatie vanuit de overtuiging dat het noodzakelijk is om ons werk te kunnen blijven doen. We werken aan de vijf innovatie opgaven uit onze InnovatieAgenda: productieve werkomgeving, verduurzaming, digitale transformatie, samenwerken met de markt en gebiedssamenwerking.  

We hebben een grote, uiteenlopende vastgoedportefeuille, en iedere portefeuille kent een eigen aanpak. Samenwerking is in alle gevallen noodzaak, de opgaven zijn simpelweg te groot voor slechts enkele spelers en het gaat om systeemverandering. Ook in het denken over de toekomst van werk moeten we naar het hele systeem kijken. Oftewel: samenwerking gaat op verschillende manieren.

Een mooi voorbeeld vind ik de biobased binnenwanden. Dat lijkt klein, maar het totale volume voor de portefeuille is groot. Collega’s deden samen met gebruikers een pilot en maakten afspraken over de aanpak, omdat je bij nieuwe materialen niet weet of de geluiddichtheid voldoende is. Er wordt veel afgegeven op pilots, one offs, maar een pilot die is uitgevoerd door de eigen organisatie en in de eigen portefeuille, met de opdrachtgevers samen, maakt opschaling daarna makkelijker. De slag die we moeten maken is die van opschaling, maar pilots zijn nog steeds belangrijk.

We werken samen met de Bouwcampus aan de toepassing van hout in de hoogbouw. De aanpak hier is een goed voorbeeld van begin af aan innoveren vanuit de gedachte dat je wil opschalen. Het aandeel van hout in constructies is nu nog minimaal, terwijl het een oeroud bouwproduct is en gewoon groeit in de bossen van Europa. Het neemt CO2 op, is goed te prefabriceren en licht van gewicht. Het RVB is ook partner in de City Deal Circulair en Conceptueel bouwen.

En zo zijn er meer voorbeelden. EnergieRijk Den Haag is een voorbeeld van gebiedssamenwerking, in dit geval gebiedsgericht werken aan de energietransitie. Voor de portefeuille van de overheden in Den Haag zetten we in op klimaatneutraal in 2040. Soms pakken we de rol van launching customer. Actueel is de emissiearme bouwplaats, bijvoorbeeld door inzet van elektrisch bouwmaterieel maar ook door trainingen en zuinig gebruik van het materieel. En ik ga de uitdaging van Yvette aan en met collega’s een pand uitzoeken om onderzoek te doen naar Earth Wind & Fire concept.

De lessen die we leren moeten landen in de hele portefeuille, zo werken collega’s nu aan de Routekaart 2.0, waarin de vier duurzaamheidsthema’s een plek krijgen.

De R van Refuse

Wat mij de laatste tijd bezighoudt is de relatie tussen kantoren, mobiliteit en woningen. Op deze onderwerpen lopen aparte programma’s, maar we weten ook dat je dit niet los kan zien. Sterker nog, verduurzaming hangt samen met mobiliteit, en zelfs hoe onze gebruikers hun kantoorwerk gaan organiseren. Waarbij het nog de vraag is of vaker thuis werken per definitie duurzamer is, iets wat wel vaak wordt aangenomen.

Een interessante gedachte in dat kader is gebouwen delen. De pieken in de kantoren worden echt een groot vraagstuk. Ook als je maximaal flexibel wil zijn als individu, kom je er bijna niet onderuit, om op dinsdag en donderdag naar kantoor te komen vanwege al langer ingesleten patronen, woensdag en vrijdag vrij of thuiswerken. Probeer maar eens een vaste vrije dag op dinsdag, daar maak je geen vrienden mee. Als die pieken verder versterkt worden, dan staan gebouwen een groot deel van de tijd leeg. De eerste R is de R van Refuse, zorgen dat je het gebouw niet nodig hebt, en dat kan via spreiding van kantoorgebruik over de week. Dit klinkt als een uitdaging, vind je niet?

Wie wil jij uitdagen om te veranderen of versnellen en op welke manier?

Dat is Hugo Houppermans, de directeur van Anders Reizen. Hugo is pionier op het vlak van anders reizen, maar ook anders werken. Wat we moeten voorkomen is dat thuiswerken leidt tot een behoefte aan grotere woningen en dezelfde hoeveelheid reiskilometers omdat werknemers verder van het werk gaan wonen. De hoeveelheid woonoppervlak per persoon is de afgelopen decennia steeds maar gestegen. Kantoren delen kan hier een bijdrage leveren om dit te voorkomen, door mogelijk te maken dat werknemers 1 of 2 dagen in hun woonplaats naar een ‘bevriend’ kantoor gaan om te werken. Dat klinkt makkelijker dan het is. Ik weet dat Hugo daar al wel mee bezig is, maar ik wil hem uitdagen om het delen van kantoren écht voor elkaar te krijgen.

Zoek verder binnen deze onderwerpen

Gerelateerde artikelen, events & downloads

c21 c225 c243 c275
Nieuw: digitaal magazine Warmtetransitievisies

Nieuw: digitaal magazine Warmtetransitievisies

Vandaag om 14:00 uur
timer 1 min

In het nieuwe digitale magazine Warmtetransitievisies van Duurzaam Gebouwd lees je onder andere welke rol waterstof ...

Lees verder »

c21 c135 c225 c243 c244
HOVASZ inspireert tot veel duurzame keuzes

HOVASZ inspireert tot veel duurzame keuzes

Gisteren om 14:01 uur
timer 7 min

Nabij Schiphol is in december een vernieuwde weg met fietspad en vrije busbaan (HOVASZ) in gebruik genomen. Bereikbaarheid, ...

Lees verder »

c21 c142 c225 c243
Doorstromers maken keuze voor all-electric makkelijk

Doorstromers maken keuze voor all-electric makkelijk

Gisteren om 10:01 uur
timer 7 min

Als je iemand met technische knowhow een vastgoedportefeuille laat beheren, kan voor hem in de warmtetransitie ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c244 c265
Adviseurs kiezen voor energieneutraliteit als minimale ambitie

Adviseurs kiezen voor energieneutraliteit als ...

14 jan om 10:01 uur
timer 1 min

Vanaf deze maand neemt adviesbureau Merosch alleen nog opdrachten aan waarbij de minimale ambitie energieneutraliteit ...

Lees verder »

c21 c225 c245 c293
Groene troef op nieuwe Aeres Hogeschool

Groene troef op nieuwe Aeres Hogeschool

14 jan om 08:01 uur
timer 4 min

De Aeres Hogeschool heeft op het Floriadeterrein in Almere een onderwijsgebouw gerealiseerd dat uitblinkt aan ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c265
Welke sportaccommodatie wordt de duurzame kampioen?

Welke sportaccommodatie wordt de duurzame kampioen?

13 jan om 17:01 uur
timer 2 min

Welke sportaccommodatie is de kampioen op het gebied van duurzaamheid? Tot 1 maart kan ook jouw vereniging meedingen ...

Lees verder »

c21 c225 c243
ING investeert in duurzame innovaties

ING investeert in duurzame innovaties

13 jan om 14:31 uur
timer 2 min

ING wordt als eerste financiële instelling aandeelhouder van EIT InnoEnergy, de Europese innovatiemotor voor ...

Lees verder »

c21 c160 c168 c225 c261
De voordelen van een slimme kaart met een beter ruimtelijk inzicht

De voordelen van een slimme kaart met een beter ...

13 jan om 10:01 uur
timer 3 min

Organisaties die werken met GIS en slimme kaarten ontdekken snel waarom iets op een bepaalde plek gebeurt. Zo ...

Lees verder »

c21 c225 c243 c291
De grenzen van de wijkaanpak

De grenzen van de wijkaanpak

12 jan om 10:01 uur
timer 1 min

Niet alle gemeenten hebben de deadline gehaald, maar in bijna heel Nederland is inmiddels de Transitievisiewarmte ...

Lees verder »

c21 c225 c260 c265
Betaalbare seniorenappartementen uit modules en hout

Betaalbare seniorenappartementen uit modules ...

12 jan om 09:31 uur
timer 2 min

Dinsdag kregen bewoners van De Lange School in Losser de sleutels van hun appartement. Het grotendeels uit hout ...

Lees verder »

c21 c190 c225 c243 c295
Klimaatneutraal bouwen kan al in 2025

Klimaatneutraal bouwen kan al in 2025

12 jan om 08:01 uur
timer 5 min

Het Lente Akkoord 2.0 moet er op korte termijn komen om de MPG naar 0 te krijgen, met onder andere het doel om ...

Lees verder »

c21 c225
'Samenwerken en verbinden, juist nu'

'Samenwerken en verbinden, juist nu'

11 jan om 15:00 uur
timer 3 min

Acquire, uitgever van Duurzaam Gebouwd, lanceert het nieuwe initiatief 'Samen succesvol'. "Overtuigd van de kracht ...

Lees verder »

Reactie plaatsen

keyboard_arrow_up